http://ri.journals.miu.ac.ir/ پژوهش های روانشناسی اسلامی fa daily 1 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 Wed, 19 Feb 2025 00:00:00 +0330 http://ri.journals.miu.ac.ir/article_10505.html انقلاب اسلامی ایران از پدیده‌های مهم قرن بیستم بود که آثار آن در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی فراتر از مرزهای ملی گسترش یافت. یکی از ابعاد اساسی این تحول، برجسته‌سازی سبک زندگی اسلامی در تقابل با سبک زندگی غربی است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با هدف بررسی سبک زندگی اسلامی در گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی انجام شد. براساس منابع اسلامی، سبک زندگی در پنج سطح فردی، خانوادگی، اجتماعی، ملی و بین‌المللی قابل تبیین است؛ همچنین جایگاه آن در الگوی پنج‌مرحله‌ای انقلاب اسلامی شامل انقلاب، تشکیل نظام اسلامی، تشکیل دولت اسلامی، تشکیل جامعه اسلامی و شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی بررسی شد. یافته‌ها نشان داد که در مرحله تمدنی، سبک زندگی اسلامی به‌عنوان سازه‌ای چندبعدی متشکل از باورهای دینی، ارزش‌های انسانی و فرهنگ اجتماعی، متن اصلی تمدن نوین اسلامی را شکل می‌دهد. تحقق این امر نیازمند بروز ارزش‌های اسلامی در عرصه‌هایی چون خانواده، اشتغال، روابط اجتماعی، پوشش، تفریح و الگوی مصرف است. نتایج نشان داد سبک زندگی اسلامی می‌تواند زمینه‌ساز تحقق حیات طیّبه و آثار فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در سطح جهانی باشد و مبانی نظری و کاربردی برای سیاست‌گذاری در گفتمان تمدنی انقلاب اسلامی فراهم آورد. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_10506.html پژوهش حاضر با هدف تبیین سرمایه‌گذرای روانی ـ معنوی براساس قرآن کریم و با استفاده از روش‌های کیفی و کمّی انجام شد. در بخش کیفی روش استنباط دینی ـ روان‌شناختی به کار رفت. جامعه آماری در این بخش آیات قرآن کریم با تأکید بر تفسیر المیزان و روایات تفسیری مرتبط و جامعه آماری بخش کمّی، متخصصان و کارشناسان خبره و صاحب‌نظرانی از اساتید حوزه علیمه قم دارای تخصص در حوزه مسائل اسلامی و روان­شناسی دارای تحصیلات دکترای روان‌شناسی بودند. یافته‌های پژوهش نشان دادند: الف) برخلاف بسیاری از روان‌شناسان که سرمایه‌گذاری روانی را یک‌سویه در نظر می‌گیرند، سرمایه‌گذاری روانی دوسویه است؛ ب) سرمایه‌گذاری روانی در چارچوب نظام ادراکی توحیدی و با رویکردی معنوی تبیین می‌شود؛ ج) پیوند ناگسستنی دنیا و آخرت و پنداره‌زدایی از دنیا و دیگران موجب سرمایه‌گذاری درست نسبت به آنها می‌شود؛ د) دنیا و دیگران به عنوان مهم‌ترین موضوعات سرمایه‌گذار روانی ـ معنوی، زمینه تحول روانی فرد را ایجاد می‌کنند و بزرگ‌ترین سرمایه برای تحول روانی ـ معنوی هستند؛ ﻫ) سرمایه‌گذاری سالم موجب انسجام شخصیت و توحیدیافتگی نظام روان‌شناختی فرد و سرمایه‌گذاری ناسالم روی پشتوانه‌های خودساخته و فانی انسجام نظام روان‌شناختی را با تعارض روانی‌ـ معنوی تهدید می‌کند؛ و) آموزه‌های قرآنی با تأکید بر نقش کلیدی نیّت خالص و عمل صالح در خَلق سرمایه روانی‌ـ معنوی، بُعدی فعال و پویا به مفهوم سرمایه‌گذاری می‌بخشد؛ ز) موجودی می‌تواند حکم موضوع سرمایه‌گذاری روانی ـ معنوی را پیدا کند که به‌طور واقعی و حقیقی بتواند ویژگی‌های کمالی از جمله افول‌ناپذیری، همواره در دسترس و... را دارا باشد؛ ح) خداوند به عنوان تنها موضوع شایسته برای سرمایه‌گذاری روانی ـ معنوی سالم است. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_10519.html روان‌شناسی اسلامی به عنوان حوزه‌ای میان‌رشته‌ای نیازمند توسعه چارچوب‌های مفهومی است که بتواند روابط ساختاری بین سازه‌های روان‌شناختی را از نظر متون دینی تبیین کند. این پژوهش یک مرور تحلیلی با هدف بررسی امکان و ضرورت تدوین مدل‌های ارتباطی میان مفاهیم روان‌شناختی از راه متون دینی است. پژوهش از طریق تحلیل محتوای پژوهش‌های پیشین در حوزه روش پژوهش در روان‌شناسی اسلامی و آثار مربوط به نظریه‌پردازی و مدل‌سازی با رویکرد روان‌شناختی از راه متون دینی انجام شده است. یافته‌ها نشان داد که متون دینی ضمن برخورداری از سطوح گوناگون تحلیل روان‌شناختی، ظرفیت منحصر به‌فردی برای شناسایی و ترسیم روابط ساختاری بین سازه‌های روان‌شناختی را دارند. مطالعه حاضر ضمن تشریح امکان و ضرورت آن به صورت اجمالی سیر تکاملی پژوهش‌ها از سطح توصیف مفاهیم منفرد به سمت تحلیل روابط ساختاری را ارائه داده، و چارچوبی کلی برای تدوین مدل‌های ارتباطی پیشنهاد می‌دهد. نتایج این مطالعه می‌تواند مبنایی برای توسعه نظریه‌های بومی در روان‌شناسی اسلامی قرار گیرد. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_10722.html هدف این پژوهش، طراحی الگوی اسلامی جامع درمان داغ‌دیدگی پیچیده است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی، از نوع تحلیل محتوا و تأیید شش متخصص علوم اسلام و روان‌شناسی انجام شد. با مطالعه، بررسی و تحلیل منابع اسلامی درباره مرگ، سوگ و سوگواری، الگوی اسلامی درمان سوگ پیچیده در قالب پنج راهبرد و 37 مؤلفه درمانی در جهت تنظیم هیجانی، تنظیم رفتاری و سبک زندگی، بازسازی شناختی، تنظیم زبانی و تقویت اطمینان قلبی داغ‌دیدگان، استنباط، استخراج و تنظیم شد. الگوی اسلامی درمان داغ‌دیدگی می‌تواند مبنای نظری و عملی مداخلات روان‌شناختی اسلامی در مقابله و درمان داغ‎دیدگی قرار گیرد و روان‎شناسان و مشاورانی را که با مراجعان مسلمانِ گرفتار به سوگ غیرعادی و سوگ پیچیده کار می‎کنند، برای حل و فصل مشکلات هیجانی، شناختی و معنوی مراجعان یاری کند. ضمن آنکه ارائه این الگو گامی در پیشبرد و پیشرفت روان‎شناسی اسلامی به شمار می‌رود. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_10985.html پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش میانجی دینداری نوجوانان در رابطه بین شیوه‌های فرزندپروری ادراک‌شده مادر و میزان تاب‌آوری نوجوانان انجام شد. روش تحقیق توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری شامل کلیه دانش‌آموزان مقطع متوسطه اول شهر قم بود. از جامعه یادشده با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای ۱۴۵ دانش‌آموز از سه مدرسه انتخاب شدند. ابزار پژوهش شامل پرسشنامه ادراک از شیوه‌های تربیتی والدین، پرسشنامه جهت‌گیری‌مذهبی نوجوانان و مقیاس تاب‌آوری (CYRM-28) بود. داده‌ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون و مدل معادلات ساختاری تحلیل شد. یافته‌ها نشان داد بین متغیرهای سبک فرزندپروری ادراک‌شده مادر، دینداری و تاب‌آوری نوجوان رابطه مثبت و معنا‌داری وجود دارد؛ همچنین دینداری می‌تواند در رابطه بین شیوه فرزندپروری ادراک‌شده مادر و تاب‌آوری نوجوان، نقش میانجی داشته باشد. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_11203.html پژوهش پیش‌رو با هدف دستیابی به مبانی والدگری براساس منابع اسلامی شامل آیات قرآن کریم و روایات انجام شد. با توجه به آنکه مبانی از هست‌ها خبر می‌دهد الزام‌آورند و در هر موضوعی تمام اصول، روش‌ها، راهبردها و تکنیک‌ها بر آن مبتنی هستند، باید بدیهی و یا اثبات‌شده باشند؛ با وجود این، اهمیت و ضرورت والدگری از سوی والدین بیولوژیک در اسلام، مبانی والدگری از نگاه اسلام بررسی نشده است. پس آنچه ضرورت پرداختن به این خلأ پژوهشی را دوچندان می‌سازد، جریان فرهنگی اجتماعی جوامعِ حتی مسلمان است که به سمت فروپاشی خانواده و زیرسؤال رفتن مبانی والدگری به‌ویژه توسط فمینیست‌ها می‌باشد؛ بر این اساس مبانی والدگری در یک مطالعه کیفی به روش تحلیلی و بنابر منابع اسلامی  بررسی می‌شود. یافته‌های پژوهش بیانگر پنج مبنا برای والدگری است:‌ زیستی، روان‌شناختی، فرهنگی اجتماعی، حقوقی و دینی؛ در این میان مبنای روان‌شناختی دارای دو زیرمجموعه مبنای فرزندمحور و والدمحور است، مبنای زیستی اختصاص به زنان دارد و مبنای حقوقی مختص مردان است. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_11754.html این مقاله به بررسی و تحلیل تطبیقی بنیان‌های نظریه رفتارگرایی اسکینر با مبانی انسان‌شناختی و روان‌شناختی در منابع اسلامی می‌پردازد. نظریه اسکینر که بر مشاهده عینی رفتار، تأثیر محیط و نظام تقویت و تنبیه تأکید دارد، با نگاه اسلامی به انسان که بر چندساحتی بودن، داشتن روح، اراده آزاد، فطرت و استعداد تکامل تأکید می‌کند، در تقابل قرار می‌گیرد. مقاله حاضر با استناد به منابع معتبر و با روش توصیفی ـ تحلیلی، ابتدا اصول نظریه اسکینر را تبیین کرده، سپس مبانی انسان‌شناسی اسلامی را مرور می‌نماید. در ادامه، نقاط اشتراک و افتراق و امکان‌سنجی گفتگو بین این دو پارادایم را بررسی می‌کند. یافته‌ها حاکی از آن است که علیرغم تفاوت‌های بنیادین در ماهیت انسان، برخی از فنون مبتنی بر شرطی‌سازی کنشگر (مانند تقویت مثبت) می‌تواند در چارچوب ارزش‌های اسلامی و با در نظر گرفتن کلیت وجود انسان، در حوزه‌های تربیتی و اصلاح رفتار به کار گرفته شود، مشروط بر آنکه نافی مفاهیمی مانند اختیار، نیت و ساحت معنوی انسان نباشد. http://ri.journals.miu.ac.ir/article_11957.html چکیده استفاده از فضای مجازی بخش جدانشدنی از زندگی روزمره بشر شده است و تاثیرات فراوانی روی زندگی و سلامت روان افراد دارد. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تعدیل‌کننده خردورزی در رابطه با کیفیت استفاده از فضای مجازی و تصویر بدنی انجام شد. پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی بوده و جامعه آماری آن افراد بالای 18سالی بودند که در پاییز 1403 در استان قم دسترسی به فضای مجازی داشتند. از جامعه مذکور 120نفر به صورت نمونه گیری در دسترس انتخاب و برای گردآوری داده‌ها از پرسش‌نامه ترس از تصویر بدن لیتلتون و همکاران(2005)، استفاده از فضای مجازی صفورائی و تقیان(1399) و مقیاس خردمندی اشمیت و همکاران(۲۰۱۲) استفاده شد. همچنین نتایج با استفاده از روش‌های آماری ضریب همبستگی و رگرسیون سلسله مراتبی تحلیل شد و یافته‌های پژوهش نشان داد که: الف(بین کیفیت استفاده از فضای مجازی و تصویر بدنی ارتباط وجود دارد. ب) بین کیفیت استفاده از فضای مجازی و خردورزی ارتباط وجود دارد. ج) خردورزی می‌تواند رابطه کیفیت استفاده از فضای مجازی و تصویر بدنی را تعدیل کند.