عوامل مؤثر در شکل‌گیری شخصیت و ساختار آن از دیدگاه امام خمینی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌پژوه دکترای قرآن و روانشناسی و استاد همکار مجتمع آموزش عالی علوم انسانی جامعه المصطفی

2 استادیار پژوهشگاه بین‌المللی جامعه المصطفی العالمیه

3 دانش‌پژوه کارشناسی‌ارشد روان‎شناسی شخصیت مجتمع آموزش عالی علوم انسانی جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

پژوهش حاضر، با هدف بررسی عوامل مؤثر در شکل‏گیری شخصیت و ساختار آن در آثار و اندیشه‌های امام خمینی رحمة الله علیه به روش توصیفی- تحلیلی آن‏جام شد. برای دست‌یابی به اهداف پژوهش کتاب‌های شرح حدیث جنود عقل و جهل، شرح چهل حدیث، تعلیقه علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، آداب الصلوه، سرالصلوه‏‏، انوارالهدایه فی التعلیقه علی الکفایه، طلب و اراده، صحیفه امام، شرح دعای سحر و تقریرات درس فلسفه امام خمینی مورد بررسی قرار گرفت. یافته‌های پژوهش نشان داد: الف) انسان موجودی دو ساحتی متشکل از نفس و بدن است و فطرت، عقل، جهل، قلب و اختیار اجزای تشکیل دهنده‏ی نفس هستند، فطرت؛ ساخت روانی اولیه‌ی نفس و پایه‌ی اصلی شکل‏گیری شخصیت است. قلب عنصر مرکزی فطرت می‌باشد و توجه به عالم غیب و طبیعت دو کارکرد آن هستند که تحت تأثیر عقل، جهل و اختیار، پایه‌ی سلامت و اختلال شخصیت می‌باشند.، ب) کیفیت و کمیت به فعلیت رسیدن استعدادهای فطری تحت تأثیر عقل، جهل و اختیار، زمینه‏ی پیدایش شخصیت و تفاوت‌های فردی است، ج) اشتغالات مادی و نفسانی، توجه قلب به مادیات و استفاده‌ی نامطلوب از عقل و اختیار مهم‌ترین موانع فعلیت استعدادهای فطری و زمینه‌ی شکل‌گیری بیماری روانی و تیپ‌های ناسالم شخصیت هستند، د) در کنار وراثت و محیط، مهم‌ترین عامل شکل‌گیری شخصیت، اختیار انسان است که کیفیت و کمیت استفاده از آن در افراد متفاوت است، هـ) خانواده به ویژه مادر نقش بسیار مهمی در شخصیت انسان دارد. کیفیت تعامل مادر با فرزند؛کیفیت شیر دادن، حالات روحی مادر، حضور او در کنار کودک و ابراز محبت مهم‌ترین عوامل دخیل در شخصیت کودک هستند و جدایی کودک از مادر و افراط و تفریط در محبت، زمینه‌ی بسیاری ازاختلالات روانی- رفتاری بشر است، و) بعد از خانواده، نقش تربیتی مدرسه، محیط آموزشی، مربی، محیط اجتماع، نوع حکومت و فرهنگی که بر جامعه حاکم است در تربیت و شخصیت افراد مؤثر می‏باشند. ز) ساختار شخصیت بر اساس مفهوم «نفس» و اجزای تشکیل دهنده‏ی آن تبیین شده است.

کلیدواژه‌ها